مولوی در دفتر اول مثنوی در قصه نخجیران و بیان توکل و ترک جهد رابطه توکل و تلاش را به خوبی به تصویر می کشد و در ضمن آن می گوید : گفت پیغمبر به آواز بلند / با توکل زانوی اشتر ببند این داستان را مطالعه کنید و ان را برای دوستان در کلاس بیان کنید

متن داستان : روزی گروهی از حیوانات ف هر روز به دست شیری گرفتار می شدند . نخجیران تصمیم گرفتند با شیر صحبت کنند و قرار گذاشتند هر روز یکی از حیوانات نزد شیر برود تا شیر برای شکار سایر حیوانات تلاش نکند . یک روز نوبت خرگوش شد . خرگوش عمدا دیر نزد شیر رفت . وقتی شیر علت تاخیر را پرسید ، خرگوش گفت : در راه ، شیری دیگر جلوی من و دوستانم را گرفت و گفت که پادشاه جنگل است . سپس شیر را نزد چاهی برد و تصویر او را در آب نشان داد . شیر با دیدن تصویر خود گمان کرد شیر دیگری است ، به داخل چاه پرید و غرق شد . نتیجه داستان : توکل به خدا به معنای ترک تلاش و استفاده نکردن از عقل و توانایی ها نیست . انسان باید برای رسیدن به هدف خود تلاش کند و از امکانات و تدبیرش استفاده نماید سپس با اعتماد به خداوند ، نتیجه را به او بسپارد . این داستان از دفتر اول مثنوی مولوی ، رابطه توکل و تلاش را بیان می کند . پیامبر اسلام توصیه می کند که در کنار توکل به خدا ، باید کار خود را هم به درستی انجام دهیم مانند بستن زانوی شتر . مولوی با این داستان می گوید که تنها اعتماد به خدا کافی نیست و انسان باید تلاش خود را نیز به کار گیرد تا به نتیجه برسد .