چه زمانی می‌توان دیه را از بیمه گرفت؟

دریافت دیه از صندوق تامین خسارت بدنی یکی از مسائل مهم و حقوقی است که در بسیاری از جوامع به منظور جبران خسارت‌های بدنی و جسمی که به افراد وارد شده است، مدنظر قرار می‌گیرد.

صندوق تامین خسارت بدنی

صندوق تامین خسارت بدنی به عنوان یک سازمان عمومی یا خصوصی به منظور پرداخت جبران خسارت‌های بدنی برای افرادی که در تصادفات حوادث و یا عملیات خطرناک آسیب دیده‌اند تشکیل شده است.

مهمترین هدف از وجود صندوق تامین خسارت بدنی بهبود وضعیت افراد متضرر و جبران خسارت‌های بدنی آن‌ها است. با ارائه دیه، صندوق تامین خسارت بدنی سعی می‌کند تا به متضرران کمک کند تا زندگی عادی خود را ادامه دهند و بهبود یابند.

این اقدام به منظور حفظ حقوق افراد متضرر و اعطای اعتبار به صندوق تامین خسارت بدنی صورت می‌گیرد.

فعالیت صندوق تامین خسارت‌های بدنی

موضوع فعالیت صندوق تامین خسارت‌های بدنی، جبران خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث در حوادث ناشی از وسایل نقلیه موتوری زمینی است. این خسارت‌ها شامل موارد زیر می‌باشد:

• خسارت‌های بدنی وارد شده به اشخاص ثالث که به علت فقدان یا انقضای تاریخ اعتبار بیمه نامه، بطلان قرارداد بیمه، شناخته نشدن وسیله نقلیه مسبب حادثه، کسری پوشش بیمه نامه ، ناشی از افزایش مبلغ ریالی دیه یا تعلیق یا لغو پروانه فعالیت شرکت بیمه یا صدور حکم توقف یا ورشکستگی بیمه‌گر موضوع ماده (22) قانون، قابل پرداخت نباشد.

• خسارت‌های بدنی که خارج از تعهدات قانونی بیمه گر مطابق مقررات قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب 1387/04/16 است، به استثنای موارد مصرح در ماده (17) قانون.

صندوق تامین خسارت‌های بدنی یک نهاد بیمه‌ای عمومی، غیر دولتی و مستقل است که توسط دولت ایران تاسیس شده است.

منابع مالی این صندوق از طریق دریافت حق بیمه از شرکت‌های بیمه، جریمه‌های مربوط به تخلفات بیمه‌ای و سایر منابع قانونی تامین می‌شود.

صندوق تامین خسارت‌های بدنی، با پرداخت خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث در حوادث رانندگی نقش مهمی در حمایت از حقوق این افراد و ارائه مشاوره رایگان حقوقی ایفا می‌کند.

این صندوق، به ویژه در مواردی که امکان دریافت خسارت از مقصر حادثه یا شرکت بیمه وجود ندارد می‌تواند کمک شایانی به زیان دیدگان کند.

منابع مالی صندوق تامین خسارت

منابع مالی صندوق تامین خسارت‌های بدنی، طبق ماده 24 قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث به شرح زیر است:

• هشت درصد (8%) از حق بیمه اجباری موضوع این قانون بر مبنای نرخنامه مذکور در تبصره 3 ماده 19 این قانون تأمین می‌شود.

• مبلغی معادل حداکثر 1 سال حق بیمه اجباری که از دارندگان وسیله نقلیه‌ای که از انجام بیمه موضوع این قانون خودداری نمایند وصول می‌شود.

• مبالغبازیافتی از مسببان حوادث دارندگان وسایل نقلیه بیمه گران و سایر اشخاصی که صندوق پس از جبران خسارت زیان دیدگان مطابق مقررات این قانون حسب مورد دریافت می‌کند.

• درآمد حاصل از سرمایه گذاری وجوه صندوق با رعایت ماده 28 این قانون

• بیست درصد (20%) از جرائم وصولی راهنمایی و رانندگی در کل کشور

• بیست درصد (20%) از کل هزینه‌های دادرسی و جزای نقدی وصولی توسط قوه قضائیه و تعزیرات حکومتی

• جریمه‌های موضوع بند پ ماده 4، ماده 45 و بند ت ماده 59 این قانون

• کمک‌های اعطائی از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی

هدف‌های صندوق تامین خسارت‌های بدنی

صندوق تامین خسارت‌های بدنی، با تحقق این اهداف، نقش مهمی در حمایت از حقوق زیان دیدگان حوادث رانندگی و بهبود وضعیت ایمنی ترافیک ایفا می‌کند. در ادامه، به تشریح هر یک از این اهداف می‌پردازیم:

جبران خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث در حوادث ناشی از وسایل نقلیه موتوری زمینی

این هدف مهم‌ترین هدف صندوق تامین خسارت‌های بدنی است. صندوق تامین خسارت‌های بدنی، در مواردی که امکان دریافت خسارت از مقصر حادثه یا شرکت بیمه وجود ندارد، می‌تواند نسبت به جبران خسارت‌های بدنی وارد شده به اشخاص ثالث اقدام کند.

این موارد، شامل موارد زیر می‌باشد:

• فقدان یا انقضای تاریخ اعتبار بیمه نامه

• بطلان قرارداد بیمه

• شناخته نشدن وسیله نقلیه مسبب حادثه

• کسری پوشش بیمه نامه ، ناشی از افزایش مبلغ ریالی دیه

• لغو یا تعلیق پروانه فعالیت شرکت بیمه

• صدور حکم توقف یا ورشکستگی بیمه گر

کمک به کاهش بار مالی ناشی از حوادث رانندگی بر دوش دولت و مردم

صندوق تامین خسارت‌های بدنی با جبران خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث، می‌تواند کمک شایانی به کاهش بار مالی ناشی از حوادث رانندگی بر دوش دولت و مردم کند.

در صورت عدم وجود صندوق تامین خسارت‌های بدنی، دولت و مردم، مجبور به پرداخت این خسارت‌ها از منابع خود می‌شدند.

حمایت از حقوق زیان دیدگان حوادث رانندگی و کمک به بهبود وضعیت معیشتی آنان

صندوق تامین خسارت‌های بدنی، با جبران خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث می‌تواند کمک شایانی به حمایت از حقوق این افراد و بهبود وضعیت معیشتی آنان کند.

در صورت عدم وجود صندوق تامین خسارت‌های بدنی، زیان دیدگان حوادث رانندگی، ممکن بود در تامین هزینه‌های درمان و توانبخشی خود با مشکلات زیادی مواجه شوند.

ارتقای ایمنی و کاهش تصادفات رانندگی

صندوق تامین خسارت‌های بدنی با جبران خسارت‌های بدنی وارد به اشخاص ثالث می‌تواند کمک شایانی به ارتقای ایمنی و کاهش تصادفات رانندگی کند.

این صندوق با ایجاد اطمینان خاطر در زیان دیدگان حوادث رانندگی، می‌تواند انگیزه بیشتری برای پیگیری حقوق خود و جلوگیری از تکرار حوادث رانندگی داشته باشند.

موارد پرداخت دیه از صندوق تامین خسارت

طبق ماده 10 قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب 1387/04/16، صندوق تامین خسارت‌های بدنی، در موارد زیر مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد:

• فقدان یا انقضای تاریخ اعتبار بیمه نامه: در صورتی که وسیله نقلیه مسبب حادثه، فاقد بیمه نامه معتبر باشد یا بیمه نامه آن منقضی شده باشد صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد.

• بطلان قرارداد بیمه: در صورتی که قرارداد بیمه باطل باشد، صندوق تامین خسارت‌های بدنی، مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد.

• شناخته نشدن وسیله نقلیه مسبب حادثه: در صورتی که وسیله نقلیه مسبب حادثه، شناخته نشود، صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد.

• کسری پوشش بیمه نامه ناشی از افزایش مبلغ ریالی دیه: در صورتی که مبلغ پوشش بیمه نامه کمتر از مبلغ دیه باشد صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف به پرداخت مابه التفاوت دیه و مبلغ پوشش بیمه نامه به زیان دیده می‌باشد.

• تعلیق یا لغو پروانه فعالیت شرکت بیمه: در صورتی که پروانه فعالیت شرکت بیمه تعلیق یا لغو شود صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد.

• صدور حکم توقف یا ورشکستگی بیمه گر: در صورتی که حکم توقف یا ورشکستگی بیمه گر صادر شود، صندوق تامین خسارت‌های بدنی، مکلف به پرداخت دیه به زیان دیده می‌باشد.

لازم به ذکر است که در مواردی که مسبب حادثه مجهول الهویه باشد صندوق تامین خسارت‌های بدنی، مکلف به پرداخت دیه به اولیای دم می‌باشد.

در صورتی که زیان دیده، به علت وقوع حادثه، فوت کند، صندوق تامین خسارت‌های بدنی، مکلف به پرداخت دیه به اولیای دم می‌باشد.

در صورتی که زیان دیده به علت وقوع حادثه دچار صدمات بدنی شود صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف به پرداخت هزینه‌های درمان و توانبخشی وی می‌باشد. برای دریافت دیه از صندوق تامین خسارت‌های بدنی، زیان دیده می‌بایست مدارک زیر را به صندوق ارائه دهد:

• رسید پرداخت حق بیمه: در صورتی که وسیله نقلیه مسبب حادثه، دارای بیمه نامه معتبر باشد، زیان دیده می‌بایست رسید پرداخت حق بیمه را به صندوق ارائه دهد.

• کروکی حادثه: زیان دیده می‌بایست کروکی حادثه را به صندوق ارائه دهد.

• گواهی پزشکی قانونی: زیان دیده می‌بایست گواهی پزشکی قانونی مبنی بر وقوع حادثه و میزان صدمات وارد شده به خود را به صندوق ارائه دهد.

• دادنامه یا رای شورای حل اختلاف: در صورتی که حادثه منجر به فوت شود، زیان دیده می‌بایست دادنامه یا رای شورای حل اختلاف مبنی بر فوت زیان دیده را به صندوق ارائه دهد.

• تقاضانامه: زیان دیده می‌بایست تقاضای خود مبنی بر دریافت دیه از صندوق را به صندوق ارائه دهد.

پس از ارائه مدارک فوق صندوق تامین خسارت‌های بدنی، نسبت به بررسی مدارک و پرداخت دیه به زیان دیده اقدام می‌کند.

میزان تعهدات صندوق تامین خسارت بدنی

میزان تعهدات صندوق تامین خسارت بدنی در ماده 21 قانون بیمه اجباری خسارت وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 تعیین شده است.

بر اساس این ماده صندوق مکلف است خسارت بدنی وارد به اشخاص ثالث را در موارد زیر پرداخت نماید:

• در صورتی که بیمه‌نامه شخص ثالث صادر نشده باشد یا بیمه‌نامه صادر شده فاقد تعهدات بدنی باشد.

• در صورتی که بیمه‌نامه شخص ثالث صادر شده، ولی بیمه‌گر به دلایلی از قبیل ورشکستگی قادر به پرداخت خسارت نباشد.

• در صورتی که بیمه‌گذار به دلیل عدم پرداخت حق بیمه، بیمه‌نامه خود را تمدید نکرده باشد.

• در صورتی که راننده مسبب حادثه، فاقد گواهینامه رانندگی بوده یا گواهینامه او متناسب با نوع وسیله نقلیه نباشد.

• در صورتی که راننده مسبب حادثه، مست بوده یا تحت تاثیر مواد مخدر یا روان‌گردان قرار داشته باشد.

• در صورتی که راننده مسبب حادثه، عمداً یا در اثر بی‌احتیاطی منجر به قتل غیرعمد شود.

• در صورتی که راننده مسبب حادثه، مجهول‌الهویه باشد.

میزان تعهدات صندوق تامین خسارت بدنی در مورد هر نفر، معادل حداقل ریالی دیه مرد مسلمان در ماه‌های حرام است که باید «به قیمت یوم الاداء» پرداخت شود.

در حال حاضر، حداقل ریالی دیه مرد مسلمان در ماه‌های حرام، 140 میلیون تومان است.

موارد خارج از تعهدات صندوق خسارت بدنی

موارد خارج از شمول تعهدات صندوق تامین خسارت بدنی در ماده 17 قانون بیمه اجباری خسارت وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 تعیین شده است. این موارد عبارتند از:

• خسارت وارده به وسیله نقلیه محمولات آن و مسبب حادثه

• خسارت غیرمستقیم و یا مستقیم ناشی از تشعشعات

• خسارت وارده در اثر جنگ، شورش، اعتصاب، اغتشاشات داخلی و یا عوامل قهریه

• خسارت وارده به اشخاصی که در زمان وقوع حادثه در حال ارتکاب جرم یا فرار از صحنه جرم بوده‌اند.

• خسارت وارده به اشخاصی که به‌طور عمدی یا در اثر بی‌احتیاطی منجر به وقوع حادثه شده‌اند.

در مواردی که بیمه‌نامه شخص ثالث صادر شده باشد ولی بیمه‌گر به دلایلی از قبیل عدم تمدید بیمه‌نامه ارائه مستندات لازم و یا عدم اثبات وقوع حادثه قادر به پرداخت خسارت نباشد صندوق تامین خسارت بدنی در صورت احراز وقوع حادثه و پرداخت خسارت توسط بیمه‌گذار می‌تواند نسبت به بازیافت خسارت از بیمه‌گر اقدام نماید.

در مواردی که خسارت وارده به اشخاص ثالث ناشی از حوادثی باشد که خارج از شمول تعهدات صندوق تامین خسارت بدنی قرار می‌گیرند، زیان‌دیدگان می‌توانند برای جبران خسارت خود به مراجع قانونی مراجعه نمایند.

طرفین دعوای مطالبه‌ دیه از صندوق خسارت بدنی

طرفین دعوای مطالبه‌ دیه از صندوق تامین خسارت بدنی عبارتند از:

1. 1. خواهان: زیان‌دیده یا قائم‌مقام قانونی وی

1. 2. خوانده: صندوق تامین خسارت بدنی

خواهان دعوا شخصی است که در اثر حادثه رانندگی دچار خسارت بدنی شده است.

قائم‌مقام قانونی خواهان نیز می‌تواند در صورت فوت یا محجوریت خواهان، به جای وی اقامه دعوا نماید.

خوانده دعوا صندوق تأمین خسارت بدنی است. این صندوق نهادی دولتی است که به منظور جبران خسارت‌های بدنی ناشی از حوادث رانندگی که خارج از شمول تعهدات بیمه‌گر قرار می‌گیرند، ایجاد شده است.

دعوای مطالبه‌ دیه از صندوق تامین خسارت بدنی، یک دعوای حقوقی است که در دادگاه‌های عمومی حقوقی اقامه می‌شود. در دادخواست مطالبه‌ دیه از صندوق تامین خسارت بدنی، باید موارد زیر ذکر شود:

• مشخصات خواهان و خوانده

• تاریخ و محل وقوع حادثه

• نوع و میزان خسارت وارده

• دلایل و مستندات دعوا

پس از ثبت دادخواست، دادگاه با تعیین وقت رسیدگی، طرفین دعوا را دعوت می‌کند.

در جلسه رسیدگی، طرفین دعوا فرصت دارند تا مدارک و مستندات خود را ارائه دهند و دفاعیات خود را بیان کنند.

در صورت احراز وقوع حادثه و عدم پرداخت دیه توسط بیمه‌گر، دادگاه حکم به محکومیت صندوق تامین خسارت بدنی به پرداخت دیه صادر می‌کند.

این حکم قطعی است و امکان اعتراض به آن وجود ندارد.

البته صندوق تامین خسارت بدنی می‌تواند نسبت به بازیافت خسارت پرداخت‌شده از بیمه‌گر اقدام نماید.

‌پرداخت صندوق تامین خسارت‌های بدنی

درخواست از طریق بیمه‌گر

در صورتی که بیمه‌نامه شخص ثالث صادر شده باشد، ولی بیمه‌گر به دلایلی از قبیل ورشکستگی قادر به پرداخت خسارت نباشد، زیان‌دیده و وکیل وی می‌توانند از طریق بیمه‌گر درخواست پرداخت خسارت نماید.

در این صورت بیمه‌گر موظف است پس از بررسی مدارک و مستندات ارائه‌شده توسط زیان‌دیده، نسبت به پرداخت خسارت اقدام نماید.

در صورتی که بیمه‌گر نسبت به پرداخت خسارت اقدام ننماید، زیان‌دیده می‌تواند از طریق مراجع قانونی نسبت به مطالبه‌ خسارت از بیمه‌گر اقدام نماید.

در این صورت، زیان‌دیده باید مدارک و مستندات زیر را به صندوق تامین خسارت‌های بدنی ارائه دهد:

• گزارش وقوع حادثه از مراجع انتظامی

• نظریه پزشکی قانونی در خصوص میزان خسارت وارده

• قبض‌های پرداخت هزینه‌های پزشکی و درمانی

پس از بررسی مدارک و مستندات ارائه‌شده توسط زیان‌دیده، صندوق تامین خسارت‌های بدنی موظف است نسبت به پرداخت خسارت اقدام نماید.

نحوه‌ پرداخت خسارت دیه

در صورتی که خسارت وارده به اشخاص ثالث ناشی از حوادث رانندگی، منجر به فوت یا صدمه بدنی شود، صندوق تامین خسارت‌های بدنی مکلف است دیه را به اشخاص ذی‌نفع پرداخت نماید.

میزان دیه در هر سال توسط شورای عالی قضایی تعیین می‌شود. در حال حاضر، حداقل ریالی دیه مرد مسلمان در ماه‌های حرام، 140 میلیون تومان است.

صندوق تامین خسارت‌های بدنی می‌تواند دیه را به صورت نقدی یا اقساطی پرداخت نماید.